Jak możemy przerwać cykl upadku obszarów wiejskich? Jak podmioty gospodarki społecznej mogą stać się częścią rozwiązania? To były kluczowe pytania omawiane 29 kwietnia 2025 r. podczas pierwszego warsztatu dotyczącego polityki publicznej w ramach projektu ESIRA, zatytułowanego „Przerwanie cyklu upadku obszarów wiejskich”, który moderowała Alicia Moreno (Euromontana). W wydarzeniu wzięło udział ponad 90 uczestników z całej Europy, którzy analizowali wyzwania stojące przed obszarami wiejskimi oraz rolę gospodarki społecznej w budowaniu bardziej inkluzywnych, odpornych i dobrze prosperujących społeczności wiejskich.
Zrozumienie wartości gospodarki społecznej dla wiejskiej Europy
Na początku wydarzenia Sonia Marcos (Uniwersytet w Burgos), koordynatorka projektu ESIRA, przedstawiła przegląd celów projektu. Podkreśliła oddolne podejście ESIRA, wdrażane na dziewięciu obszarach pilotażowych, oraz dążenie projektu do lepszego zrozumienia podatności obszarów wiejskich, przy jednoczesnym wzmacnianiu ram zarządzania na rzecz włączenia społecznego i gospodarki społecznej.
Następnie Kinga Tóth (HÉTFA Research Institute) przedstawiła wyniki dotyczące czynników wpływających na podatność obszarów wiejskich, zidentyfikowanych w regionach ESIRA, takich jak starzenie się ludności, wyludnianie się obszarów wiejskich oraz ograniczony dostęp do usług publicznych i społecznych. Zwróciła jednak również uwagę na istniejące zasoby obszarów wiejskich, w tym silne tradycje współpracy i inicjatywy oparte na społeczności, które tworzą sprzyjające warunki dla rozwoju gospodarki społecznej.
Następnie Giulia Galera (EURICSE) przeanalizowała, w jaki sposób gospodarka społeczna może przyczyniać się do rozwiązywania tych wyzwań na obszarach wiejskich. Podmioty gospodarki społecznej tworzą i utrzymują miejsca pracy, zapewniają społecznościom niezbędne usługi, a jednocześnie wzmacniają spójność społeczną. Jak jednak zauważyła, aby w pełni wykorzystać potencjał gospodarki społecznej, nadal potrzebne są odpowiednio dostosowane polityki, które uznają wartość dodaną poszczególnych elementów gospodarki społecznej.
W swoim wystąpieniu Anders Bro (Region Örebro / REVES) przedstawił pięć kluczowych elementów wskazanych przez Komisję Europejską jako niezbędne do skutecznego wspierania gospodarki społecznej: jasną wizję wraz z konkretnymi i możliwymi do wdrożenia celami, odpowiednie struktury instytucjonalne, mechanizmy konsultacji i zaangażowanie zainteresowanych stron, większą widoczność i uznanie, a także solidne systemy monitorowania i ewaluacji. Bez tych elementów gospodarka społeczna nadal będzie napotykać bariery w procesie wdrażania.
W kierunku polityk uwalniających potencjał gospodarki społecznej
Wydarzenie zakończyło się panelem dotyczącym polityki publicznej pt. „Przyszłość gospodarki społecznej w politykach rozwoju terytorialnego”, w którym udział wzięli Anastasia Costantini z Dyrekcji Generalnej ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego Komisji Europejskiej oraz Ádám Karácsony z Europejskiego Komitetu Regionów. Pani Costantini przedstawiła aktualne informacje dotyczące wdrażania Planu działania na rzecz gospodarki społecznej oraz nadchodzącego procesu przeglądu śródokresowego. Podkreśliła, że gospodarka społeczna na wiele sposobów przyczynia się do konkurencyjności Unii Europejskiej, a także do zrównoważonego rozwoju i dobrobytu.
Pan Karácsony omówił bieżące wsparcie Europejskiego Komitetu Regionów dla gospodarki społecznej oraz jej rolę w promowaniu „prawa do pozostania” na obszarach wiejskich. Podkreślił potrzebę współpracy między społecznościami lokalnymi a decydentami politycznymi, a także potrzebę zwiększenia funduszy UE wspierających wdrażanie inicjatyw z zakresu gospodarki społecznej.
Wydarzenie zakończyło się jasnym przesłaniem: gospodarka społeczna jest ważnym narzędziem służącym przerwaniu cyklu upadku obszarów wiejskich, ale musi być w większym stopniu uznawana i wspierana w ramach polityk UE i polityk krajowych.
W nadchodzących miesiącach ESIRA zorganizuje kolejne warsztaty, których celem będzie opracowanie rekomendacji dla polityk publicznych wspierających włączenie społeczne oraz rozwój inicjatyw gospodarki społecznej na obszarach wiejskich.
Bądźcie z nami!