Projekt ESIRA opiera się na trzech wzajemnie powiązanych kluczowych koncepcjach, które kształtują jego podejście oraz logikę wdrażania. Ekonomia społeczna, innowacje społeczne oraz platformy wieloaktorowe (MAP) tworzą ramy koncepcyjne i operacyjne, dzięki którym ESIRA odpowiada na wyzwania obszarów wiejskich. Razem definiują one sposób tworzenia wartości społecznej i ekonomicznej, powstawania innowacyjnych rozwiązań oraz współpracy różnych interesariuszy na rzecz inkluzywnego i zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich.

„Ekonomia społeczna obejmuje podmioty, które łączy kilka podstawowych zasad i cech: nadrzędność ludzi oraz celów społecznych i/lub środowiskowych nad zyskiem, reinwestowanie większości zysków i nadwyżek w działania służące członkom/użytkownikom („interes wspólny”) lub całemu społeczeństwu („interes ogólny”) oraz demokratyczne i/lub partycypacyjne zarządzanie.
Tradycyjnie termin ekonomia społeczna odnosi się do czterech głównych typów podmiotów świadczących usługi i dostarczających dobra swoim członkom lub społeczeństwu: spółdzielni, towarzystw wzajemnych, stowarzyszeń (w tym organizacji charytatywnych) oraz fundacji. Są to podmioty prywatne, niezależne od władz publicznych i funkcjonujące w określonych formach prawnych.
Przedsiębiorstwa społeczne są obecnie uznawane za część ekonomii społecznej. Działają one poprzez dostarczanie dóbr i usług na rynku w sposób przedsiębiorczy, często innowacyjny, realizując jednocześnie cele społeczne i/lub środowiskowe. Zyski są w większości reinwestowane w celu realizacji tych celów. Ich sposób organizacji i własności opiera się na zasadach demokratycznych lub partycypacyjnych bądź koncentruje się na postępie społecznym. Przedsiębiorstwa społeczne przyjmują różne formy prawne w zależności od kontekstu krajowego.” (European Commission, 2021).

Innowacje społeczne odnoszą się do procesu zmian społecznych związanego ze zdolnością do tworzenia nowych rozwiązań dla niezaspokojonych potrzeb społecznych oraz umożliwiania nowych form działania zbiorowego. Mają one potencjał do opracowywania nowych podejść do rozwiązywania problemów społecznych, środowiskowych i gospodarczych na obszarach wiejskich, przynosząc korzyści różnym grupom interesariuszy, w tym grupom szczególnie narażonym na wykluczenie.

Platformy MAP w projekcie ESIRA to elastyczne struktury skupiające osoby związane z obszarami pilotażowymi, działające indywidualnie lub w imieniu instytucji (społeczeństwa obywatelskiego, administracji publicznej, biznesu i środowiska naukowego). Współpracują one w celu wspólnego definiowania wyzwań oraz współtworzenia rozwiązań, dążąc do inkluzywnego rozwoju obszarów wiejskich poprzez innowacyjne inicjatywy ekonomii społecznej.
Platformy MAP odgrywają kluczową rolę we wspieraniu innowacji społecznych oraz stanowią długoterminowy zasób umożliwiający inicjowanie, rozwijanie i mobilizowanie nowych projektów, procesów politycznych oraz inicjatyw oddolnych (Marcos et al., 2025).